QUE VAI FACER GALICIA COA LINGUA?

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Da riqueza cultural aque acumulou Galicia a través dos séculos hai unha obra que vén atravesando a alma do pobo como un río que canaliza o caudal irrepetible dunha visión do mundo. É a lingua, xenuína evolución do latín da Gallaecia, asentado no sustrato de falas anteriores e con aportacións que recibiu doutros idiomas. Foi contemporánea de todo o que lle aconteceu a Galicia, do mellor e do peor. Ora foi idioma de prestixio no que trobaba o Rei Sabio, ora lingua dun país ao que se lle substitúe a nobreza por outra foránea que trae idioma alleo para os usos de prestixio, ora lingua erguida para a escrita e a literatura, ora idioma proscrito para usos oficiais polo franquismo, ora lingua recuperada e oficial en virtude da Constitución e do Estatuto de Autonomía… Nas circunstancias adversas non secou o río da fala, pero si o da escrita e a gran maioría dos falantes foi percibindo a rara situación como feito normal favorecido pola perda da memoria dos tempos de brillantez escondida en textos inaccesibles. Reprimida no sistema educativo, a familia decaeu na súa transmisión para favorecer o estatus dos seus descentendes, propiciando a perda das persoas monolingües ou instaladas na lingua propia con coñecemento e dominio doutras para as relacións co mundo. A sociedade galega converteu a fala dunha porcentaxe altísima da poboación e entendida por toda ela nun idioma considerado menor cangado con todas as eivas sociais. Tiñamos unha lingua para a cultura libresca e escrita, e a nosa para a oralidade o analfabetismo e a cultura popular. Que lingua falaban os personaxes menesterosos de Dickens? Falaban inglés. E o propio Dickens, Shakespeare e Lord Bayron? Tamén. Pero Galicia tiña o galego para os primeiros. Para os segundos, o castelán.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Houbo mentes pensadoras que percibiron tal anomalía. No século XVIII, o Padre Sarmiento considera o estraño feito unha das causas do atraso do país e fai a defensa da alfabetización dos nenos na lingua que falaban na casa, así como do uso polos curas no ministerio. Este pensamento implica a idea de normalización dun idioma postergado. A historiadora da Pedagoxía Ángeles Galino falaba de Sarmiento na cátedra da Universidade Complutense como dun gran adiantado por estes postulados. No Rexurdimento, Rosalía e outros recuperan aquela lingua vulgar para a escrita sen ter coñecemento de que xa tivera unha brillante literatura. Esta recuperación pasará despois polas “Irmandades da Fala”, creadas hai 100 anos, que a introduciron noutros usos, e por varias xeracións de creadores que conseguiron un sistema literario intercambiable co de calquera idioma. Tras sufrir a forte represión do franquismo, adquiriu coa democracia o estado de lingua oficial e foi introducida na escola, nos medios de comunicación e nos diferentes sectores sociais. Non obstante, por inercia e por desleixo dun país que non adoita conservar os seus tesouros, perdeu moitos falantes. Os grandes cambios no mundo rural e mariñeiro -os seus principais conservadores-, a presión dos medios audiovisuais, a escolarización non planificada para conservala nin recuperala e o erro de a identificar co nacionalismo dificultaron o equilibrio dos tres factores que determinan a saúde das linguas: actitude, competencia e uso. O galego non acadou os obxectivos de normalización do catalán e do éuscaro, mesmo tendo nos inicios o máis elevado número de falantes, que agora descende de forma alarmante en cada xeración.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Con todo e resistir en todas as mallantes, estamos nunha encrucillada que esixe moito apoio para que no acabe en lingua ritual cando está amparada polas leis. Preservar a normalidade do maior ben herdado, que ten proxección internacional polos seus lazos coa lusofonía, precisa o esforzo de toda a sociedade: falantes, familias, escola, institucións e directrices políticas atinadas. A lingua terá o futuro que Galicia queira darlle. Nunca tivemos nas mans, nas de todo o país, tanta responsabilade.

Publicado en 61 Mujeres escriben en el DÍA DE GALICIA (El Correo Gallego, 25-07-16)

 

 

 

 

 

Publicado en A LINGUA QUE NOS UNE, Artigos, Creación, Fotografía | 1 Comentario

haiku1
Quen ata o mar,
son cantos de serea
ou de galiña?

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA, XOGOS DA NATUREZA | Deixa un comentario

OLLOS

haiku1

Os ollos nados

nas caracochas mortas

non miden tempo.

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA | Deixa un comentario

OITENTA ANOS DESPOIS

IMG_9983

Oitenta anos despois do levantamento militar do xeneral Franco, celebrouse no Pazo de Trasalba un acto de memoria no que o Concello de  Amoeiro, a RAG e as Fundacións Otero Pedrayo e Castelao aglutinaron voces que puxeron de manifesto que a sociedade se conmove ante feitos que produciron dor nos sufridores directos, nas súas familias e nun país mutilado de seu e sen a intelectualidade máis preclara por morte ou por exilio, mesmo que este ocorrese no interior. No acto “A represión franquista contra os intelectuais galegos”, foron lembrados fundamentalmente os dous represaliados que eran académicos, Otero Pedrayo e Castelao, e recibiron tamén homenaxe os milleiros de vencidos por aquel levantamento e as súas conscuencias, moitos inda nas fosas comúns. Baixo un sol de xustiza, o nutrido número de asistente gozou das sombras que proxecta  o pazo polos seus muros e a arboreda. No salón de actos,  D. Ramón, por medio dun seu retrato, dispoñíase a presidir unha celebración que ben seguro foi moi do seu gusto.

IMG_9991

Recibimos as palabras de benvida dos anfritrións, Víctor F. Freixanes,  presidente da Fundación Otero Pedrayo, e Rafael Rodríguez Villarino, alcalde de Amoeiro, que fixo unha comprometida defensa da obriga de cumprir en plenitude a Lei 52/2007, de 26 de decembro, pola que se recoñecen e amplían dereitos e se establecen medidas en favor de quen padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditadura. Á tan emotiva introdución sucedérona intervencións agrupadas en cinco núcleos de contido. En primeiro lugar, a disertación de dous académicos arredor de cadanseu homenaxeado. Xesús Alonso Montero sobre “Ramón Otero Pedrayo desposuído da súa cátedra” e Henrique Monteagudo sobre “Castelao: represión e espolio dos seus bens”. Sorprende que aquel réxime retirase da súa cátedra a un cabaleiro cristián de dereitas sen máis delicto que lle querer fondamente ao seu país e traballar por el durante a súa vida. En canto á incautación da totalidade dos bens de Castelao, mobles e inmobles, é un feito menos coñecido porque algúns destes bens, como a casa de Rianxo, se puideron ir recuperando para que súa nai mais as dúas irmás puideran acabar nela os seus días. Seguiron as palabras de familiares de intelectuais represaliados que incidiron na urxencia de facer recuperación dos restos que permanecen  nas fosas para que estas vítimas reciban despois de oitenta anos a dignidade da recuperación e da reparación.

IMG_0001

O terceiro espazo foi para tres músicos do sexteto Tundal interpretando dous romances recollidos na montaña luguesa que narran a morte de senllos fusilados: o comandante Moreno n’A Fonsagrada e Ismael, un veciño d’Os Ancares, apoiándose nun fermoso cartel de cego da ilustradora Noemí López como fondo do canto. Houbo tamén espazo para tratar das relacións da guerra civil coa nosa literatura, no que se fixo unha referencia Eduardo Blanco Amor en defensa da Segunda República. O broche final puxérono poetas.

Publicado en El Correo Gallego (22-07-16)

 

 

Publicado en Artigos, DEREITOS HUMANOS, Fotografía | Deixa un comentario

O CORAZÓN DA ROSA

haiku1

Na melodía
do corazón da rosa
só toca o merlo.

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA | Deixa un comentario

XOGO MORTAL

haiku1

Baixo dos mirtos
quixo xogar a morte
ás bolboretas.

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA, XOGOS DA NATUREZA | Deixa un comentario

ÁRBORES

haiku1

 

Templos telúricos,

en vós chirlan as aves

salmos e mantras.

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA | Deixa un comentario

NA FONTE

haiku2

Oíndo a fonte
pregunto por que sabe
os meus segredos.

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA | Deixa un comentario

CELEBRACIÓNS TAURINAS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Arguméntase contra as persoas abolicionistas das touradas que o animal morre con dignidade porque se lle permite defenderse. As defensas dun touro nunha praza coutada, enganado por un pano rubio e ante un “destro” ou “matador” ben entrenado para un oficio que chegan a chamar “arte”, son mínimas. Non obstante, hai algún que logra defenderse coas súas armas: as cornas que penetran como espadas no tecido corporal do adversario humano e poden causarlle a morte. Tristemente, acaba de pasar. En boa lide, era unha loita na que un dos contrincantes acabaría morto. Lamentando moito calquera morte humana, e máis a de quen ten vivido pouco tempo, non está demais constatar que este é un espectáculo sanguiñento que fai sufrir sempre a un animal e que pode converterse nun exercicio mortal para un humano.

ToureiroTristemente, a vida ten unha lidia metafórica diaria para buscar a supervivencia da que uns saen mellor parados que outros. Morren persoas en accidente laboral cumprindo o servizo encomendado, en transportes para dirixirse ao traballo e nas actividades de espalecemento e ocio ás que todos debiamos ter dereito. Como todas as vidas valen o mesmo, só deberan ser consideradas excepcionais e sobranceadas aquelas nas que quen morre o fai en circunstancias de gran xenerosidade co próximo, como é pretender salvar a vida dun semellante. E mesmo a das mulleres asasinadas polo oficio de ser muller a quen un home pretende ter sometida á súa vontade e ante o que están indefensas convivindo co maior dos terrorismos.

Hai tradicións e festexos que deben ser revisados. No transcurso do tempo, o pensamento máis civilizado vai avanzando cara ao respecto polos dereitos humanos e tamén os dos animais, entre os que o primeiro é non sufriren maltrato. Os touros son as grandes vítimas da vella superioridade humana que precisa demostrar quen é o que domina. Nalgúns territorios ibéricos o verán é propicio para sacalos á rúa en  divertimento despiadado, moi nomeadamente dos homes que bregan con eles como artífices da fazaña, pero tamén dun público moi  entusiasta das súas tradicións que tan lamentable vitorea o feito. Unha destas tradicións que foi parcialmente paliada é a de “El toro de la Vega”, que xa non morrerá alanceado. O Ajuntament de València vén tamén de prohibir os touros embolados, ardendo polas cornas, que inda seguen saíndo noutros lugares así como os acosados ata lanzárense ao mar ou os que son arrastrados por un adival. Outras veces son os homes quen corren diante deles como nos sanfermíns, festa moi coñecida no mundo. O perigo ao que se expoñen os corredores enfebrecidos produce adrenalina e testosterona que van medrando co alcohol. A mestura non é un perigo para os touros, senón para as mulleres, que hogano denunciaron agresións sexuais en maior medida que nos anteriores. Pode ser que vaia en aumento o desmadre masculino, pero tamén que elas se atrevan a facer públicas agresións que ocultaban. Os touros non son culpables.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Publicado en El Correo Gallego (15-07-16)

 

Publicado en Artigos, Creación, DEREITOS HUMANOS, FEMINISMO, Fotografía | Deixa un comentario

AGUSTÍN FERNÁNDEZ PAZ, IN MEMORIAM

haiku
Cecais a morte
só vén desenfocar
o noso fondo.

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA | Deixa un comentario