A LINGUA QUE ESMORECE

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Publico nun blogue un decálogo para achegar a infancia á poesía, xa que a palabra poética é unha eficaz ferramenta educativa. Aos poucos minutos é compartido por un poeta portugués que o introduce con este texto: Da Galiza, chega-nos este blogue que trabalha na ligação infancia-poesia (procurar músicas e palavras para manter perto o ritmo cardiaco do coração da mãe e potenciar a percepção da linguagem ritmica). Galicia ten un idioma configurado polo pobo co que interactuar doadamente con douscentros millóns de falantes. Este feito sobranceiro distínguea das outras linguas do estado diferentes do castelán, que non obstante gozan hoxe de ben mellor saúde. A nosa lingua esmorece, a pesar de ser internacional e de que tiña, aos comezos da cooficialidade garantida pola Constitución, o maior número usuarios.

Estes días saíron á luz datos do seu uso polos novos. E non só do se uso, que é un feito voluntario, senón da competencia estipulada por Lei. Ao final dos niveis e das etapas educativas, o alumnado de Galicia debe posuír un dominio parello das dúas linguas oficiais. O normal sería termos pedagoxías diferenciais compensatorias segundo o punto de partida de cada alumno ou alumna: quen máis ensino precisa é quen non o sabe. Pero o único idioma no que adquiren todos certa competencia é o castelán e ata poida que agora o inglés, metido a saco entre as linguas oficiais. O monolingüismo castelán do 22% de escolares de entre 5 e 15 anos indica que o sistema educativo vai errado se non persegue ese resultado. Ata a Administración di estar descolocada pero o feito sabíase de antemán. Só facía falta unha avaliación independente. Nada pasa por casualidade

Ao desleixo da maior riqueza cultural que herdamos co deber moral de deixalo en herdo, conflúen moitos factores. As familias impoñen a lingua, como o nome ou as crenzas. Por iso é ben difícil que a prole deixe de falar cos seus o idioma que mamou. A socialización nas linguas xa é cousa da escola e doutros contextos. Pero en todos os ámbitos é decisivo o papel da Administración que ten enconmendada a protección do idioma propio. Ela é quen debe tutelar o dereito á aprendizaxe, empezando por dar unha exemplaridade absoluta de que o galego é un ben útil para a súa sociedade e unha lingua de oportunidades para o futuro. E isto inflúe positivamente na transmisión familiar.

 

Publicado en El Correo Gallego (19-12-14)

Publicado en Artigos, Creación, Fotografía | Deixa un comentario

A CHUVIA DO TEMPO

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Choveu o tempo
sobre ela e sobre min.
¡Canta saudade!

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA | 1 Comentario

DECÁLOGO PARA ACHEGAR A POESÍA Á INFANCIA

SANYO DIGITAL CAMERA
1.- Non matarás o poeta que cada criatura trae dentro ao nacer.

2.- Procuraraslle anainas, músicas e palabras para manterlle cerca o ritmo cardíaco do corazón materno e potenciar a percepción da linguaxe rítmica.

3.- Implementarás o uso que toda criatura fai da proposopea, a metáfora, a sinestesia, a metonimia e calquera desprazamento poético do seu vocabulario… sen caeres na tentación de lles poñer nome.

4.- Cando domine a lingua oral, ensinaraslle poemas con rima e ritmos ben marcados, incluídos xogos e jitanjáforas que axuden a interirorizar a percepción lúdica e emotiva da poesía.

5.- Cando domine a lectura, achegaraslle a poesía escrita, ata acabar nos clásicos, sen pretender que acade a comprensión adulta, estimularalo na súa lectura coidando o ritmo, a entoación, as pausas e a aproximación ao estado de ánimo que intenta transmitir o texto, e a aprendizaxe posterior.

6.- Transmitaraslle a idea de que os versos soan no oído, non no dedo que conta sílabas escritas, e que as licencias poéticas as fai a percepción global do texto adecuando os acentos versais ao conxunto sonoro do poema.

7.- Auxíliaraste da percusión rítmica e da música para promover a percepción dos diversos metros e do final dos versos segundo a acentuación da última palabra: aguda, grave ou esdrúxula.

8.- Ensinaraslle a xogar coa rima mediante sartas de palabras pasando do máis doado ao máis difícil ata introducir os diptongos ou a mestura de palabras esdrúxulas con graves.

9.- Dedicarás moito tempo ao xogo poético, á sensibilización poética e á lectura de modelos antes de ensinar a escribir un poema, e irás pasando pouco a pouco á poesía máis actual e libre con versos brancos, e á prosa rítmica.

10.- Combaterás os ripios como un dos inimigos da poesía. Para iso, daraslle a coñecer a poesía actual, na que a rima adoita ser libre e cuxo ritmo se consegue combinando outros elementos.

DO MATERIAL DE APOIO PEDAGÓXICO PARA O LIBRO  SEÑORAS COUSAS

Publicado en APOIO PEDAGÓXICO PARA "SEÑORAS COUSAS", Discurso, Poesía | 2 Comentarios

REFLEXOS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Pasou a chuvia

e pousou as estrelas

riba do chan.

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA | Deixa un comentario

NADAL AUSTERO

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

O mes de Nadal dispara o consumismo, maquinaria que foi creando o capital para aumentar os beneficios e que nos somete como ningunha outra aos seus decretos. O mecanismo de consumir parece un castigo bíblico que se ceba precisamente no mes sinalado pola liturxia crisitiá para celebrar o nacemento dun neno desafiuzado das posesións mundanas cuxa nai non atopou lugar para o parir e acabou nacendo de ocupa nun pendello. De como a sociedade pasou a converter ese día, colocado onda o solsticio de inverno, e as outras festas pagás tamén cristianizadas arredor do cambio de ano que conmemoran o nacemento daquel meniño, é unha mostra do rumbo que tomou o mundo esbrollador no que vivimos, dos poderes da publicidade para fortalecer o gasto e do pouco respecto que nos merece un planeta que habitamos cos recursos e capacidade de rexeneración limitados. Tamén é unha mostra da gran fenda entres os que máis teñen e os desposuídos.

O mecanismo desencadéase como premendo un botón. Co axioma de que a xente ten que ser feliz no tempo de Nadal, hai que poñela alegre. A felicidade é luminosa e é necesario encender a luminaria que as institucións estenden polas rúas. E tamén se prende nos arredores das grandes superficies e lugares que esperan transacións económicas. É unha felicidade inducida que se estimula vendendo perfumes, alectrodomésticos, tecnoloxía punteira, gastronomía exclusiva, moda, viaxes exóticas, macrofestas de etiqueta… Arredor da felicidade anda a economía que, lamentablemente, traza un círculo vicioso. A xente ten que gastar para que outra poida comer. Cando perdemos o sentido no consumo, a maquinaria económica xa é imparable. Ben sei o caos que suporía que neste tempo non houbese actividade comercial, pois debe circular diñeiro para que non periguen máis postos de traballo. E, sobre todo, para que resista en pé o pequeno comercio, tan precisado dos nosos apoios para poder subsistir. E non esquezo a artesanía feita por autónomos que producen marabillas nos seus pequenos obradoiros. Elas e eles teñen todo máis difícil, como pasa con todos os artistas, que son dos profesionais máis castigados coa crise devoradora de salarios. Cos nosos gastos comedidos podémolos axudar e moito. E creo que tamén debemos comprender a actitude daqueles Concellos que mostren o sentido de ter un comportamento austero.

Publicado en El Correo Gallego (12-12-14)

Publicado en Artigos, Creación, Fotografía | 2 Comentarios

GASTRONOMÍA MICOLÓXICA

OLYMPUS DIGITAL CAMERAMacrolepióta á prancha con allo, aceite virxe, perixel, pementa e sal.

Galicia está cada día máis interesada na gastronomía micolóxica á que viviu practicamente de costas moitos séculos. O noso tempo de cogomelos é o outono pola súa natural inclinación á humidade e á mornura e téñenme preguntado moitas veces se o risco que se corre apañándoos está xustificado polos seus valores gastronómicos. Eu creo que hai que ser prudentes, pero tentan moito. Xa o poeta Marcial, no primeiro século da nosa era, dicía que era máis doado prescindir do ouro, da prata e mesmo do abrigo que dun prato de cogomelos. Tan diferentes entre eles como as carnes, as froitas e as verduras, teñen un sabor e unhas texturas que paga a pena degustar. Hoxe son considerados polos gurmets un dos manxares máis sabedores, figuran nas mellores cartas e os cociñeiros investigan as moitas posibilidades que están por descubrir. Xa contamos con restauradores que os teñen de modo permanente na carta grazas aos métodos de conservación e ao cultivo, e en todos os pratos dun menú. Ata este punto son eles de versátiles.
Os silvestres son altamente ecolóxicos e isto outórgalles garantía de producto natural, bo complemento da alimentación polos moitos aportes e a variedade de sabores e texturas. Considerados como acompañantes de guisos ou gornición de carnes, os cogomelos fan bo casoiro con case todo o que pode ter o frigorífico e na despensa. En xeral, alén dos pratos óptimos para cada especie, os seus usos poden intercambiase con facilidade. Abóndalles pasar por unha tixela con algo de graxa, sal, allo, perixel un pouco de pan rilado e unhas pingas de limón. Os que poden asumir papel protagonista son os de carne máis dura, que aguantan a brasa e a plancha. É o papel estelar de lepiotas e lactarius, con forma ideal para daren cabida no seo aos poucos aditamentos que precisan. Os máis brandos é mellor confitalos, facelos en fritada ou nun guiso lento. Non cómpre cociñalos demasiado para que non se encorticen, así que ás veces hai que tratalos á parte e engadilos ao guiso xa case no seu remate. Se aceptan o papel de secundarios, coa humildade que lles nace de medraren rente á terra e coñecer a efemeridade, admiten moi diversas compañías e o resultado é sempre sabedor. Con ovos, en revoltos ou tortillas. Con guisos de carnes e moitos peixes. Con legumes, pastas en masas. E fan tamén salsas e marmeladas. Todo un luxo na cociña.

Publicado en El Correo Gallego (05-11-14)

 

Publicado en Artigos, Creación, Fotografía, Gastronomía | 3 Comentarios

MIRADAS

IMG_4133Imaxe do álbum fotográfico “Pucharcas”

Mirar as árbores
é facer oración
sen ningún credo.

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA | 2 Comentarios

A CRISE DA PALABRA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Nas épocas de crise a primeira sufridora é a palabra. A palabra empeza a descompoñerse xa nos prolegómenos ou preparación desea crise anticipándose e abríndolle camiño. A palabra, as palabras, prostitúense ata incluso tomar un significado antónimo do que esencialmente teñen. Son elas as que veñen achandando o terreo, poñendo a alfombra vermella para que as crises entren elegantes no escenario deixándonos á maioría como testemuñas dun espectáculo interactivo que proporciona moita dolor a quen as padece. Para que prosperase o negocio da construción, que acarreu con el corrupción e consumo provocado por quen necesitaba negociar con hipotecas que hoxe permite lanzamentos á rúa de milleiros de persoas desvalidas, instalouse un vocabulario de progreso para estragar as nosas poboacións, nomeadamente as vilas. O adxectivo antigo, para designar as casas e os barrios, foi substituído por vello. Casas e barrios acabaron dando paso a edificios que desfixeron o noso equilibrio arquitectónico e paisaxístico.

Viaxando por Europa, hai pequenas cidades fermosísimas que conservan as construcións antigas, consustanciais á súa valiosa fasquía lucindo o século no que foron levantadas. Constitúen núcleos históricos onde a peonalización é un valor fundamental para manter o nivel de vida dos seus habitantes que saben que, ben regulada, non diminúe nin a potencialidade comercial nin os servizos. O curioso é que a nosa cidadanía, inmersa neses núcleos de poboamento estragados por grandes edificios tan pouco harmonizados co seu contorno, poida pensar que a paisaxe urbana máis civilizada e valiosa é a nosa porque conseguíu desfacerse das pedras herdadas, incluídas as construcións da arquitectura popular.

Esta descomposición da palabra antiga para designar o que xa non serve en lugar de valorar a carga de autenticidade que vai deixando a herdanza cultural, sexa material ou non, tamén a padece a lingua, cando non se valora como como un ben de herdanza milenaria e cohexión dunha sociedade á que lle permite comunicarse, ademais, con douscentos millóns de habitantes do planeta. Pero quizabes, o termo máis devaluado co que bregamos hoxe é democracia. A tan nobre palabra atribúenselle un significado tan antitético que os demócratas son os sospeitosos de manexar as vontades dos demais a discreción.

Publicado en El Correo Gallego (29-11-14)

Publicado en Artigos, Creación, Fotografía | Comentarios desactivados

ESPELLOS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

A terra garda
o recordo da chuvia
nos seus espellos.

Publicado en Creación, Fotografía, HAIKUS, Poesía, POESÍA MÍNIMA | Comentarios desactivados

AS BOLBORETAS MIRABAL

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Apróximase o 25 de novembro, día elixido para loitar pacífica e contundentemente contra a violencia mundial coas mulleres, unha das grandes lacras da humanidade. A data foi elixida para conmemorar a morte das irmás Mirabal -Patria, Minerva e María Teresa-, tres activistas brutalmente asasinadas en 1960 por orde do gobernante dominicano Rafael Trujillo (1930-1961). Estas mozas eran coñecidas como Las Mariposas, porque Minerva, probablemente a máis entregada á loita contra a ditadura, tiña ese nome de batalla. Elas foron asesinadas por un ditador, pero hai milleiros de milleiros de mulleres asasinadas polo poder, polo home, polo noivo… Violadas e violentadas por familiares, amigos, compañeiros, coñecidos ou descoñecidos… Explotadas por empregadores que lles cercenan os dereitos elementais desde a igualdade de salario ata a o freo da maternidade se a desexan… Mercancía da trata no mercado carnal e non precisamente alimentario… Atemorizadas e mutilidadas por crenzas que as consideran humanas de segunda clase… Perseguidas pola pobreza e os perigos do parto vendo morrer de fame ou enfermidades endémicas as súas criaturas. As mulleres foron as grandes sufridoras da historia e seguen a selo no contexto actual.

Hogano, ese día inaugurarase na capital lucense, en acto público do Concello de Lugo e da Deputación Provincial, un monumento ás tres mulleres, que representan a todas as sufridoras de violencia. “O voo das bolboretas”, un proxecto da artista Luz Darriba co que colaborou o artesán canteiro Xabier Quijada, é unha escultura en granito moreno da Terra Chá que conxuga a fraxilidade da bolboreta coa fortaleza da pedra, mostrando que a fráxil bolboreta pode ser forte como unha mole pétrea de tres toneladas e emprender o voo de liberación deslixitimadora da violencia. Di a artista que, como na extraordinaria metamorfose dos lepidópteros, as mulleres poden pasar de eirugas asoballadas a adultas voadoras a salvo dos persecutores. Este monumento estable ás irmás Mirabal, posiblemente único no mundo, completarase cunha acción cooperativa que irmanará Lugo con poboacións arxentinas. En todas elas encheranse prazas con gran diversidade de bolboretas, amanuadas por asociacións e particulares, que denuncien a violencia contra as mulleres e proclamen tamén a esperanza do seu fin.

Publicado en El Correo Gallego (21-11-14)

 

 

Publicado en Artigos, Creación, Fotografía | Comentarios desactivados